🔵 Tafsir Ibnu Katsir – Surah Al-Baqarah Ayat 26 🔵

إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَن يَضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا ۚ
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ ۖ
وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا ۘ
يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا ۚ وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ

Maksud Ayat
Sesungguhnya Allah tidak malu membuat perumpamaan seekor nyamuk atau yang lebih kecil daripadanya. Adapun orang-orang yang beriman, mereka mengetahui bahawa perumpamaan itu adalah benar daripada Tuhan mereka. Dan adapun orang-orang kafir, mereka berkata: “Apakah maksud Allah membuat perumpamaan seperti ini?” Dengan perumpamaan itu Allah menyesatkan ramai orang dan memberi petunjuk kepada ramai orang. Dan Allah tidak menyesatkan dengannya melainkan orang-orang yang fasik.

🧭 Ringkasan Tafsir Ibnu Katsir

1️⃣ Allah membuat perumpamaan
Ibnu Katsir menjelaskan bahawa Allah bebas membuat apa sahaja perumpamaan, walaupun menggunakan makhluk kecil seperti nyamuk. Ini kerana setiap ciptaan Allah mengandungi hikmah dan pengajaran.

2️⃣ Sikap orang beriman
Orang-orang beriman menerima perumpamaan dalam al-Quran dengan penuh keyakinan kerana mereka mengetahui bahawa semuanya datang daripada Allah Yang Maha Benar.

3️⃣ Sikap orang kafir
Orang-orang kafir pula mempersoalkan dan memperlekehkan perumpamaan tersebut kerana hati mereka dipenuhi keraguan dan kesombongan.

4️⃣ Petunjuk dan kesesatan
Perumpamaan dalam al-Quran menjadi sebab bertambahnya hidayah bagi orang yang ikhlas, dan menjadi sebab kesesatan bagi mereka yang enggan menerima kebenaran.

5️⃣ Maksud “orang fasik”
Orang fasik ialah mereka yang keluar daripada ketaatan kepada Allah, melanggar perintah-Nya dan menolak petunjuk yang telah sampai kepada mereka.

6️⃣ Pengajaran Utama
Ibnu Katsir merumuskan bahawa ayat ini mengajar manusia supaya menerima ayat-ayat Allah dengan hati yang tunduk, tidak memperlekehkan ilmu dan perumpamaan dalam al-Quran, serta sentiasa memohon petunjuk daripada Allah.

HURAIAN

Sebab Turunnya Ayat Ini

Menurut riwayat As-Suddi daripada Ibnu Abbas, Abdullah ibn Mas’ud, dan beberapa sahabat lain, apabila Allah membuat dua perumpamaan tentang orang munafik dalam Surah Al-Baqarah:

  • Ayat 17: perumpamaan orang yang menyalakan api.
  • Ayat 19: perumpamaan hujan lebat yang disertai gelap, guruh dan kilat.

Orang-orang munafik berkata:

“Allah Yang Maha Agung tidak patut membuat perumpamaan seperti ini.”

Lalu Allah menurunkan ayat 26 hingga 27 sebagai jawapan kepada mereka.

Riwayat Lain Tentang Sebab Turunnya Ayat

Qatadah meriwayatkan bahawa apabila Allah menyebut tentang labah-labah dan lalat dalam Al-Quran, orang-orang musyrik berkata:

“Apakah maksud Allah menyebut makhluk kecil seperti ini?”

Maka Allah menurunkan firman-Nya:

“Sesungguhnya Allah tidak malu membuat perumpamaan berupa seekor nyamuk atau yang lebih kecil daripada itu.”

Maksud Ayat Ini

Allah tidak merasa segan atau malu untuk menggunakan apa sahaja sebagai contoh, sama ada:

  • Makhluk yang sangat kecil seperti nyamuk,
  • Makhluk yang lebih kecil lagi,
  • Atau makhluk yang lebih besar.

Yang penting ialah perumpamaan itu mengandungi kebenaran dan pengajaran.

Mengapa Allah Menggunakan Makhluk Kecil Sebagai Contoh?

Pada pandangan manusia, nyamuk hanyalah makhluk kecil yang kelihatan tidak penting. Tetapi bagi Allah, saiz sesuatu bukan ukuran nilainya sebagai pengajaran.

Makhluk sekecil nyamuk pun:

  • Dicipta dengan penuh hikmah,
  • Mempunyai fungsi tersendiri,
  • Menunjukkan kebesaran Allah,
  • Boleh menjadi alat untuk menyampaikan kebenaran.

Maksud “Yang Lebih Daripada Itu” (فَمَا فَوْقَهَا)

Ulama berbeza pendapat tentang maksud frasa ini:

Pendapat Pertama

Maksudnya yang lebih kecil dan lebih hina daripada nyamuk.

Pendapat Kedua

Maksudnya yang lebih besar daripada nyamuk.

Kedua-dua pendapat membawa maksud yang sama: Allah bebas menggunakan apa sahaja sebagai perumpamaan, sama ada kecil atau besar.

Hadis Tentang Nilai Dunia

Rasulullah SAW bersabda:

“Sekiranya dunia ini bernilai di sisi Allah walaupun sebesar sayap seekor nyamuk, nescaya Allah tidak akan memberi seteguk air pun kepada orang kafir.”

Hadis ini menunjukkan bahawa sesuatu yang sangat kecil pun boleh dijadikan ukuran untuk menerangkan hakikat yang besar.

Hadis Tentang Duri

Rasulullah SAW juga bersabda:

“Tidaklah seorang Muslim tertusuk oleh duri atau sesuatu yang lebih besar daripadanya melainkan Allah mengangkat darjatnya dan menghapuskan dosa-dosanya.”

Ini menunjukkan bahawa perkara yang kelihatan kecil juga mempunyai hikmah yang besar di sisi Allah.

Perumpamaan Dunia Menurut Ar-Rabi‘ bin Anas

Ar-Rabi’ ibn Anas menjelaskan bahawa nyamuk hidup ketika lapar, tetapi apabila terlalu kenyang, ia mati.

Begitu juga manusia: apabila terlalu tenggelam dalam kesenangan dunia, mereka sering lalai lalu ditimpa azab Allah.

Beliau membaca firman Allah dalam Al-Quran:

“Apabila mereka melupakan peringatan yang diberikan kepada mereka, Kami bukakan kepada mereka pintu-pintu segala kesenangan…”

Sikap Orang Beriman dan Orang Kafir

Orang Beriman

Mereka yakin bahawa setiap perumpamaan dalam Al-Quran adalah benar dan penuh hikmah.

Orang Kafir

Mereka mempersoalkan dan memperlekehkan perumpamaan tersebut kerana hati mereka tidak mahu menerima kebenaran.

Pengajaran Penting

  1. Allah bebas menggunakan apa sahaja sebagai perumpamaan.
  2. Tidak ada makhluk yang terlalu kecil untuk dijadikan pengajaran.
  3. Orang beriman mencari hikmah di sebalik setiap ayat.
  4. Orang kafir hanya mencari alasan untuk menolak kebenaran.
  5. Setiap ciptaan Allah, walaupun sekecil nyamuk, menunjukkan kebesaran-Nya.
  6. Kesenangan dunia boleh menjadi ujian yang menyebabkan manusia lalai.

Kesimpulan

Ayat ini mengajar kita bahawa Allah tidak malu menggunakan makhluk kecil seperti nyamuk untuk menjelaskan kebenaran. Nilai sesuatu bukan terletak pada besar atau kecilnya, tetapi pada hikmah yang terkandung di dalamnya.

Orang beriman akan menerima dan memahami pengajaran tersebut, manakala orang yang keras hati akan terus mempersoalkannya. Oleh itu, kita hendaklah membaca Al-Quran dengan hati yang tunduk, yakin bahawa setiap contoh yang diberikan oleh Allah mempunyai makna dan hikmah yang sangat mendalam.