Surah Al-Baqarah : Ayat 5
أُولَٰئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Maksud Ayat
(Mereka itulah yang tetap mendapat petunjuk dari Tuhan mereka, dan merekalah orang-orang yang berjaya.)
🧭 Ringkasan Tafsir Ibnu Katsir
1️⃣ Makna Ayat
Ayat ini merupakan kesimpulan kepada sifat-sifat orang bertakwa yang disebut dalam ayat 2 hingga 4. Setelah Allah menerangkan ciri-ciri mereka — beriman kepada perkara ghaib, mendirikan solat, berinfak, beriman kepada wahyu dan yakin kepada akhirat — maka Allah menegaskan bahawa merekalah yang benar-benar berada di atas petunjuk yang datang daripada Tuhan mereka.
2️⃣ Huraian Tafsir
Firman Allah أُولَٰئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ menunjukkan bahawa mereka berada di atas jalan petunjuk yang jelas dan kukuh. Lafaz عَلَىٰ memberi gambaran seolah-olah mereka berdiri teguh di atas landasan hidayah, bukan sekadar memiliki petunjuk tetapi benar-benar tetap dan istiqamah dengannya.
Petunjuk tersebut datang مِّن رَّبِّهِمْ, iaitu daripada Allah sendiri. Ini menunjukkan bahawa hidayah yang sebenar hanyalah daripada-Nya, bukan hasil semata-mata usaha manusia tanpa taufik Allah.
Firman-Nya وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ bermaksud merekalah orang-orang yang berjaya. Kejayaan (الفلاح) dalam Al-Quran merangkumi kejayaan di dunia dan di akhirat — memperoleh rahmat Allah, selamat daripada azab, dan masuk ke dalam syurga.
Pengulangan perkataan أُولَٰئِكَ memberi penegasan dan pengkhususan, seakan-akan Allah menyatakan bahawa hanya mereka yang memiliki sifat-sifat tersebut layak mendapat petunjuk dan kejayaan yang hakiki.
3️⃣ Pengajaran Utama
- Petunjuk yang sebenar datang daripada Allah.
- Keimanan yang lengkap membawa kepada hidayah yang kukuh.
- Kejayaan sebenar ialah kejayaan di sisi Allah, bukan semata-mata kejayaan dunia.
- Istiqamah dalam iman adalah tanda berada di atas jalan yang benar.
✨ Rumusan Tafsir 2:5
Ayat ini menegaskan bahawa orang-orang yang memiliki sifat takwa sebagaimana disebut sebelumnya adalah golongan yang benar-benar mendapat hidayah daripada Allah dan merekalah orang-orang yang mencapai kejayaan hakiki di dunia dan akhirat.
HURAIAN
Allah S.W.T berfirman bahawa yang dimaksudkan dengan “mereka” ialah orang-orang yang memiliki ciri-ciri yang telah disebutkan sebelumnya, iaitu beriman kepada perkara ghaib, mendirikan solat, menafkahkan sebahagian rezeki yang Allah kurniakan kepada mereka, beriman kepada kitab yang diturunkan kepada Rasulullah S.A.W dan kitab-kitab yang diturunkan kepada para rasul sebelumnya, serta yakin kepada kehidupan akhirat. Keyakinan ini menuntut adanya persiapan sebagai bekalan untuk menghadapinya, iaitu dengan melakukan amal-amal soleh dan meninggalkan perkara-perkara yang diharamkan.
Firman Allah S.W.T:
عَلٰى هُدًى مِّنْ رَّبِّهِمْ
“Yang tetap mendapat petunjuk daripada Tuhan mereka.” (Al-Baqarah, [2:5])
Maksudnya, mereka sentiasa memperoleh cahaya penjelasan dan petunjuk daripada Allah S.W.T.
Muhammad bin Ishaq meriwayatkan daripada Muhammad bin Abu Muhammad, daripada Ikrimah atau Sa‘id bin Jubair, daripada Ibnu Abbas, bahawa maksud firman-Nya:
“Mereka itulah yang tetap mendapat petunjuk daripada Tuhan mereka.” (Al-Baqarah, [2:5])
ialah mereka sentiasa memperoleh cahaya (nur) daripada Tuhan mereka dan tetap istiqamah (berpegang teguh) kepada Al-Qur’an yang disampaikan kepada mereka.
“Dan merekalah orang-orang yang beruntung.” (Al-Baqarah, [2:5])
iaitu orang-orang yang memperoleh apa yang mereka minta dan terselamat daripada keburukan yang mereka cuba hindari.
Ibnu Jarir berkata bahawa maksud firman-Nya:
“Mereka itulah yang tetap mendapat petunjuk daripada Tuhan mereka.” (Al-Baqarah, [2:5])
ialah sesungguhnya mereka sentiasa memperoleh cahaya daripada Tuhan mereka, bukti yang nyata, keteguhan pendirian, bimbingan serta taufik daripada Allah bagi mereka.
Takwil firman-Nya:
وَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ
“Dan merekalah orang-orang yang beruntung.” (Al-Baqarah, [2:5])
ialah merekalah orang-orang yang berjaya dan memperoleh apa yang mereka dambakan di sisi Allah melalui amal perbuatan mereka dan keimanan mereka kepada Allah, kitab-kitab-Nya dan rasul-rasul-Nya. Dambaan tersebut berupa kejayaan memperoleh pahala, kekal di dalam syurga dan terselamat daripada azab yang telah Allah sediakan bagi musuh-musuh-Nya.
Ibnu Jarir meriwayatkan satu pendapat daripada sebahagian ahli tafsir bahawa isim isyarah diulang dalam firman-Nya:
“Mereka itulah yang tetap mendapat petunjuk daripada Tuhan mereka, dan merekalah orang-orang yang beruntung.” (Al-Baqarah, [2:5])
Hal ini ditujukan kepada orang-orang beriman daripada kalangan ahli kitab yang sifat-sifatnya telah disebutkan dalam firman-Nya:
وَالَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ
“Dan mereka yang beriman kepada Kitab (Al-Qur’an) yang telah diturunkan kepadamu.” (Al-Baqarah, [2:4]) hingga akhir ayat, sebagaimana telah disebutkan perbezaan pendapat mengenainya.
Berdasarkan takwil ini, maka dibolehkan menganggap firman-Nya:
وَالَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ
“Dan mereka yang beriman kepada Kitab (Al-Qur’an) yang telah diturunkan kepadamu.” (Al-Baqarah, [2:4])
sebagai ayat yang terpisah (munqati‘) daripada ayat sebelumnya, dan kedudukan i‘rabnya marfu‘ kerana dianggap sebagai mubtada’, manakala khabarnya ialah firman Allah S.W.T:
وَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ
“Dan merekalah orang-orang yang beruntung.” (Al-Baqarah, [2:5])
Namun, Ibnu Jarir sendiri memilih pendapat bahawa maksud ayat tersebut kembali kepada semua orang yang telah disebut sebelumnya, sama ada orang-orang beriman daripada kalangan bangsa Arab mahupun orang-orang beriman daripada kalangan ahli kitab.
Beliau memilih pendapat ini berdasarkan riwayat yang disampaikan oleh As-Saddi, daripada Abu Malik, daripada Abu Saleh, daripada Ibnu Abbas; juga daripada Murrah Al-Hamadani, daripada Ibnu Mas‘ud dan sejumlah sahabat Rasulullah S.A.W. Mereka menjelaskan bahawa:
“Orang-orang yang beriman kepada perkara ghaib” ialah orang-orang mukmin daripada bangsa Arab.
Manakala “mereka yang beriman kepada kitab yang diturunkan kepadamu dan kitab-kitab yang diturunkan sebelum engkau” ialah orang-orang beriman daripada kalangan ahli kitab.
Kemudian kedua-dua golongan ini dihimpunkan dalam satu ayat melalui firman-Nya:
اُولٰۤىِٕكَ عَلٰى هُدًى مِّنْ رَّبِّهِمْ وَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ
“Mereka itulah yang tetap mendapat petunjuk daripada Tuhan mereka, dan merekalah orang-orang yang beruntung.” (Al-Baqarah, [2:5])
Menurut tarjih yang telah disebutkan, maksudnya ialah menerangkan sifat-sifat orang-orang mukmin secara umum, dan isyarat tersebut mencakupi kesemua mereka.
Telah dinukil riwayat daripada Mujahid, Abul ‘Aliyah, Ar-Rabi‘ bin Anas dan Qatadah. Ibnu Abu Hatim meriwayatkan bahawa ayahnya berkata: telah menceritakan kepada kami Yahya bin ‘Usman bin Saleh Al-Misri, telah menceritakan kepada kami ayahnya, telah menceritakan kepada kami Ibnu Luhai‘ah, telah menceritakan kepada kami Abdullah bin Mughirah, daripada Abul Haisam (nama asalnya Sulaiman bin Abdullah), daripada Abdullah bin ‘Amr, daripada Nabi S.A.W.
Dikatakan kepada Rasulullah S.A.W: “Wahai Rasulullah, sesungguhnya kami sentiasa membaca Al-Qur’an dan berdoa, dan kami terus membaca sehingga hampir berputus asa.”
Maka Nabi S.A.W bersabda: “Mahukah kamu aku beritahu tentang penduduk syurga dan penduduk neraka?”
Mereka menjawab: “Sudah tentu, wahai Rasulullah.”
Lalu Nabi S.A.W membacakan firman-Nya:
(Alif Lam Mim. Kitab (Al-Qur’an) ini tidak ada keraguan padanya; petunjuk bagi orang-orang yang bertakwa…) sehingga firman-Nya: (Orang-orang yang beruntung.) (Al-Baqarah, [2:1]–[2:5])
Kemudian Nabi S.A.W bersabda: “Mereka itulah penduduk syurga.”
Para sahabat berkata: “Kami berharap agar kami termasuk dalam kalangan mereka.”
Kemudian Nabi S.A.W membacakan firman-Nya:
“Sesungguhnya orang-orang kafir, sama sahaja bagi mereka…” sehingga firman-Nya: “Bagi mereka azab yang sangat berat.” (Al-Baqarah, [2:6]–[2:7])
Baginda S.A.W bersabda: “Mereka itulah penduduk neraka.”
Para sahabat berkata: “Wahai Rasulullah, tentu kami bukan termasuk dalam kalangan mereka.”
Baginda menjawab: “Ya.”
