Surah Al-Baqarah : Ayat 3

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ

Maksud Ayat

(Iaitu mereka yang beriman kepada perkara ghaib, mendirikan solat, dan membelanjakan sebahagian daripada rezeki yang Kami kurniakan kepada mereka.)

🧭 Ringkasan Tafsir Ibnu Katsir

1️⃣ Makna Ayat

Ayat ini menerangkan sifat utama orang-orang bertakwa. Mereka beriman kepada perkara yang ghaib seperti Allah, malaikat, hari akhirat dan perkara-perkara yang tidak dapat dilihat oleh pancaindera. Keimanan ini disertai dengan amal, iaitu mendirikan solat secara sempurna dan menginfakkan sebahagian rezeki yang dikurniakan Allah.

2️⃣ Huraian Tafsir

Menurut Ibnu Abbas R.A, yang dimaksudkan dengan beriman kepada perkara ghaib ialah membenarkan segala yang datang daripada Allah walaupun tidak dapat dilihat. Perkara ghaib termasuk syurga, neraka, hisab, dan takdir.

Menurut Mujahid, iman kepada ghaib bermaksud membenarkan Allah dan wahyu-Nya tanpa ragu-ragu.

Firman Allah وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ menunjukkan kewajipan mendirikan solat dengan sempurna, cukup rukun, syarat dan khusyuknya.

Manakala firman-Nya وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ bermaksud mereka membelanjakan sebahagian rezeki yang Allah kurniakan, sama ada zakat wajib atau sedekah sunat. Ini menunjukkan keseimbangan antara hubungan dengan Allah (ibadah) dan hubungan sesama manusia (infak).

3️⃣ Pengajaran Utama

• Keimanan yang sebenar bermula dengan keyakinan kepada perkara ghaib.
• Solat adalah tiang agama dan tanda utama ketakwaan.
• Rezeki adalah amanah Allah dan perlu dikongsi melalui zakat dan sedekah.
• Orang bertakwa menggabungkan iman dan amal secara seimbang.

✨ Rumusan Tafsir 2:3

Ayat ini menggambarkan tiga ciri utama orang bertakwa: iman kepada perkara ghaib, mendirikan solat, dan menginfakkan rezeki. Keimanan tanpa amal tidak sempurna, dan amal tanpa iman tidak bernilai. Gabungan kedua-duanya melahirkan insan yang benar-benar bertakwa.

HURAIAN

Ayat ini datang selepas Allah menyebut bahawa Al-Quran adalah petunjuk bagi orang-orang yang bertakwa. Maka Allah menjelaskan siapakah mereka.

Iman kepada perkara ghaib adalah asas keimanan. Seseorang tidak dianggap beriman jika hanya percaya kepada perkara yang dapat dilihat semata-mata. Keimanan menuntut keyakinan penuh terhadap wahyu Allah.

Mendirikan solat bukan sekadar melaksanakan pergerakan zahir, tetapi melaksanakannya dengan penuh kesempurnaan dan khusyuk.

Menginfakkan rezeki pula menunjukkan bahawa harta bukan tujuan hidup, tetapi alat untuk mendekatkan diri kepada Allah dan membantu masyarakat.

Menurut tafsir Ibnu Katsir, ayat ini menggabungkan antara hak Allah dan hak hamba. Solat adalah hak Allah, manakala infak adalah hak manusia.

HURAIAN

Perkataan “ذَٰلِكَ الْكِتَابُ” menunjukkan keagungan dan kemuliaan Al-Quran. Ia adalah kitab yang diturunkan daripada Allah tanpa sebarang kekurangan atau kesalahan.

“لَا رَيْبَ فِيهِ” bermaksud tiada keraguan dari sudut kebenaran, isi kandungan dan sumbernya.

“Hُدًى لِّلْمُتَّقِينَ” menjelaskan bahawa petunjuk Al-Quran akan memberi kesan kepada mereka yang memiliki sifat takwa, iaitu hati yang bersedia menerima kebenaran.

HURAIAN

Abu Ja‘far Ar-Razi meriwayatkan daripada Al-A‘la bin Musayyab bin Rafi‘, daripada Abu Ishaq, daripada Abu Ahwas, daripada Abdullah (Ibnu Mas‘ud) yang berkata bahawa iman ialah percaya.

Ali bin Abu Talhah dan yang lain meriwayatkan daripada Ibnu Abbas R.A bahawa orang-orang yang beriman ialah orang-orang yang membenarkan.

Ma‘mar meriwayatkan daripada Az-Zuhri bahawa iman ialah amal.

Abu Ja‘far Ar-Razi meriwayatkan daripada Ar-Rabi‘ bin Anas bahawa orang-orang yang beriman ialah orang-orang yang takut (kepada Allah S.W.T.).

Ibnu Jarir berkata, “Pendapat yang lebih utama ialah mereka menggambarkan iman terhadap perkara ghaib sebagai meliputi ucapan, keyakinan dan perbuatan. Rasa takut kepada Allah juga termasuk dalam pengertian iman, kerana inti iman ialah membenarkan dengan ucapan dan membuktikannya melalui perbuatan. Iman ialah istilah yang merangkumi kepercayaan kepada Allah, kitab-kitab-Nya dan rasul-rasul-Nya. Pembenaran terhadap pengakuan dibuktikan dengan amal perbuatan.”

Menurut kami, iman dari sudut bahasa bermaksud percaya dengan sepenuh hati. Kadang-kadang dalam Al-Qur’an ia digunakan dengan makna tersebut, sebagaimana firman-Nya:

يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِيْنَ
(Ia beriman kepada Allah dan mempercayai orang-orang mukmin.) (At-Taubah, [9:61])

Begitu juga dalam firman-Nya mengenai saudara-saudara Nabi Yusuf:

وَمَآ اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صٰدِقِيْنَ
(Dan engkau tidak akan mempercayai kami, sekalipun kami benar.) (Yusuf, [12:17])

Dan apabila digandingkan dengan amal, seperti dalam firman-Nya:

اِلَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ
(Kecuali orang-orang yang beriman dan beramal soleh.) (At-Tin, [95:6])

Apabila disebut secara mutlak menurut syarak, iman merangkumi tiga unsur: keyakinan, ucapan dan perbuatan. Ini adalah pendapat majoriti imam. Bahkan menurut riwayat daripada Imam Syafii, Imam Ahmad bin Hanbal dan Abu Ubaid serta ulama lain, telah berlaku ijmak bahawa iman ialah ucapan dan perbuatan, serta boleh bertambah dan berkurang. Banyak hadis dan athar yang menjelaskan perkara ini.

Sebahagian ulama menafsirkan iman dengan makna takut kepada Allah, seperti dalam firman-Nya:

الَّذِيْنَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ
(Iaitu orang-orang yang takut kepada Tuhan mereka walaupun mereka tidak melihat-Nya.) (Al-Anbiya, [21:49])

مَنْ خَشِيَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَيْبِ وَجَاۤءَ بِقَلْبٍ مُّنِيْبٍ
(Iaitu orang yang takut kepada Tuhan Yang Maha Pemurah walaupun Dia tidak kelihatan dan datang dengan hati yang bertaubat.) (Qaf, [50:33])

Rasa takut kepada Allah merupakan hasil daripada iman dan ilmu, sebagaimana firman-Nya:

اِنَّمَا يَخْشَى اللّٰهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمٰۤؤُا
(Sesungguhnya yang takut kepada Allah di kalangan hamba-hamba-Nya hanyalah para ulama.) (Fathir, [35:28])

Sebahagian ulama mengatakan bahawa mereka beriman kepada yang ghaib sebagaimana mereka beriman kepada yang nyata. Mereka tidak seperti orang munafik yang disebut dalam firman Allah:

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّا وَاِذَا خَلَوْا اِلٰى شَيٰطِيْنِهِمْ قَالُوْٓا اِنَّا مَعَكُمْ اِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُوْنَ
(Dan apabila mereka bertemu orang-orang beriman, mereka berkata: “Kami telah beriman.” Tetapi apabila mereka kembali kepada syaitan-syaitan mereka, mereka berkata: “Sesungguhnya kami bersama kamu, kami hanya berolok-olok.”) (Al-Baqarah, [2:14])

اِذَا جَاۤءَكَ الْمُنٰفِقُوْنَ قَالُوْا نَشْهَدُ اِنَّكَ لَرَسُوْلُ اللّٰهِ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ اِنَّكَ لَرَسُوْلُهٗ وَاللّٰهُ يَشْهَدُ اِنَّ الْمُنٰفِقِيْنَ لَكٰذِبُوْنَ
(Apabila orang-orang munafik datang kepadamu, mereka berkata: “Kami mengakui bahawa engkau benar-benar Rasul Allah.” Dan Allah mengetahui bahawa engkau benar-benar Rasul-Nya, dan Allah menyaksikan bahawa orang-orang munafik itu pendusta.) (Al-Munafiqun, [63:1])

Tentang makna al-ghaib dalam ayat ini, pendapat ulama salaf berbeza-beza tetapi semuanya benar dan saling melengkapi.

Ada yang mengatakan al-ghaib ialah beriman kepada Allah, malaikat-Nya, kitab-kitab-Nya, rasul-rasul-Nya, hari akhirat, syurga, neraka, kehidupan selepas mati dan hari kebangkitan.

Sebahagian mengatakan al-ghaib ialah perkara yang tidak dapat dilihat seperti syurga dan neraka serta segala yang disebut dalam Al-Qur’an.

Ada juga yang mentafsirkan al-ghaib sebagai wahyu yang diturunkan oleh Allah, ada yang mengatakan ia merujuk kepada Al-Qur’an, dan ada yang menyatakan ia bermaksud takdir.

Kesimpulannya, semua tafsiran itu kembali kepada satu makna, iaitu perkara-perkara yang tidak dapat dilihat tetapi wajib diimani.

Ibnu Mas‘ud R.A pernah berkata bahawa tidak ada iman yang lebih utama daripada iman kepada sesuatu yang tidak dilihat. Kemudian beliau membaca firman Allah:

الۤمّۤ۝ ذٰلِكَ الْكِتٰبُ لَا رَيْبَ فِيْهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِيْنَ۝ الَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِالْغَيْبِ …
(Al-Baqarah, [2:1]–[2:5])

Dalam satu hadis yang diriwayatkan oleh Imam Ahmad, Rasulullah S.A.W bersabda bahawa akan datang satu kaum selepas para sahabat, mereka beriman kepada Baginda walaupun tidak pernah melihat Baginda. Rasulullah menyatakan bahawa mereka juga termasuk golongan yang baik.