HURAIAN

Para ulama tafsir berselisih pendapat berkenaan huruf-huruf yang mengawali banyak surah dalam Al-Quran. Dalam kalangan mereka, ada yang berpendapat bahawa perkara tersebut termasuk dalam hal yang hanya diketahui oleh Allah S.W.T. semata-mata, maka untuk mengetahui maknanya mereka menyerahkannya kembali kepada Allah dan tidak berani menafsirkannya.

Demikianlah menurut riwayat Al-Qurtubi dalam kitab tafsirnya melalui Abu Bakar, Umar, Uthman, Ali, dan Ibnu Mas‘ud, semoga Allah meredai mereka semua. Pendapat yang sama turut dikemukakan oleh Amir Asy-Sya‘bi, Sufyan As-Sauri, dan Ar-Rabi‘ bin Khaisam, serta dipilih oleh Abu Hatim dan Ibnu Hibban.

Dalam kalangan ulama yang lain pula, ada yang menafsirkan huruf-huruf tersebut, namun mereka berselisih pendapat tentang maknanya. Menurut ‘Abdur Rahman bin Zaid bin Aslam, sesungguhnya huruf-huruf tersebut merupakan nama-nama surah yang berkenaan. Abul Qasim Mahmud bin ‘Umar Az-Zamakhsyari di dalam kitab tafsirnya—yang kemudian diikuti oleh kebanyakan ulama—menyatakan pendapat yang sama.

Telah dinukil daripada Imam Sibawaih bahawa beliau menyatakan pendapat yang serupa, dan beliau menguatkan pendapat tersebut dengan sebuah hadis yang diriwayatkan dalam kitab Sahihain melalui Abu Hurairah R.A., bahawa Rasulullah S.A.W. membaca surah Alif Lam Mim Sajdah dan Hal Ata ‘alal Insan dalam solat Subuh pada hari Jumaat.

Sufyan As-Sauri meriwayatkan daripada Ibnu Abu Nujaih, daripada Mujahid, bahawa Alif Lam Mim, Ha Mim, Alif Lam Mim Shad, dan Shad merupakan pembuka-pembuka surah yang ditetapkan oleh Allah dalam Al-Quran. Pendapat yang sama turut diriwayatkan daripada Mujahid melalui jalan yang lain.

Mujahid—menurut riwayat Abu Huzaifah Musa bin Mas‘ud, daripada Syibl, daripada Ibnu Abu Nujaih, daripada Mujahid sendiri—menyatakan bahawa Alif Lam Mim merupakan salah satu nama Al-Quran. Pendapat ini turut dikemukakan oleh Qatadah dan Zaid bin Aslam. Kemungkinan pendapat ini kembali kepada pandangan ‘Abdur Rahman bin Zaid bin Aslam dari sudut makna, iaitu bahawa nama tersebut adalah salah satu nama surah yang berkenaan, kerana setiap surah dinamakan sebagai “Al-Quran”. Namun tidak munasabah jika Alif Lam Mim Shad, misalnya, dianggap sebagai nama bagi keseluruhan Al-Quran, kerana kefahaman awal seseorang apabila mendengar ungkapan, “Aku telah membaca Alif Lam Mim Shad,” ialah bahawa orang tersebut telah membaca Surah Al-A‘raf, bukan keseluruhan Al-Quran.

Menurut satu pendapat yang lain, huruf-huruf tersebut merupakan salah satu nama Allah S.W.T.

Asy-Sya‘bi mengatakan bahawa fawatihus suwar (huruf-huruf pembuka surah) adalah nama-nama Allah. Pendapat yang sama dikemukakan oleh Salim bin ‘Abdullah dan Ismail bin ‘Abdur Rahman As-Saddiyyul Kabir.

Syu‘bah meriwayatkan daripada As-Saddi bahawa telah sampai kepadanya suatu khabar daripada Ibnu ‘Abbas yang berkata, “Alif Lam Mim merupakan salah satu nama Allah Yang Maha Agung.” Riwayat yang sama turut disebut oleh Ibnu Abu Hatim melalui hadis Syu‘bah.

Ibnu Jarir meriwayatkan daripada Bandar, daripada Ibnu Mahdi, daripada Syu‘bah, bahawa beliau pernah bertanya kepada As-Saddi tentang Ha Mim Ta Sin dan Alif Lam Mim, lalu As-Saddi menjawab bahawa Ibnu ‘Abbas R.A. pernah berkata, “Ia adalah salah satu nama Allah Yang Maha Agung.” Ibnu Jarir juga meriwayatkan daripada Muhammad bin Al-Muthanna, daripada Abun Nu‘man, daripada Syu‘bah, daripada Ismail As-Saddi, daripada Murrah Al-Hamadani, bahawa ‘Abdullah pernah mengatakan perkara yang sama. Riwayat ini juga datang daripada Ali dan Ibnu ‘Abbas.

Ali bin Abu Talhah meriwayatkan daripada Ibnu ‘Abbas bahawa huruf-huruf tersebut merupakan qasam (sumpah) yang digunakan oleh Allah dalam sumpah-Nya, kerana ia termasuk dalam nama-nama-Nya. Ibnu Abu Hatim dan Ibnu Jarir meriwayatkan melalui hadis Ibnu ‘Ulayyah, daripada Khalid Al-Hazza’, daripada ‘Ikrimah, bahawa Alif Lam Mim adalah qasam. Kedua-duanya juga meriwayatkan melalui hadis Syarik bin ‘Abdullah, daripada ‘Ata’ bin As-Sa’ib, daripada Abud Duha, daripada Ibnu ‘Abbas, bahawa makna Alif Lam Mim ialah Anallāhu A‘lam (Aku Allah Yang Maha Mengetahui). Pendapat yang sama dikemukakan oleh Sa‘id bin Jubair, dan As-Saddi meriwayatkannya daripada Abu Malik.

Abu Saleh meriwayatkan daripada Ibnu ‘Abbas, dan Murrah Al-Hamadani meriwayatkan daripada Ibnu Mas‘ud serta sejumlah sahabat Nabi S.A.W., bahawa Alif Lam Mim adalah huruf-huruf pembuka yang semuanya berasal daripada ejaan hijaiyyah nama-nama Allah.

Abu Ja‘far Ar-Razi meriwayatkan daripada Ar-Rabi‘, daripada Anas, daripada Abul ‘Aliyah berkenaan firman Allah S.W.T., Alif Lam Mim, bahawa ketiga huruf ini merupakan sebahagian daripada dua puluh sembilan huruf yang digunakan dalam semua bahasa. Tidak ada satu huruf pun daripadanya melainkan ia merupakan huruf pertama bagi salah satu nama Allah S.W.T. Tidak ada satu huruf pun daripadanya melainkan ia merupakan tanda kebesaran-Nya, dan tidak ada satu huruf pun daripadanya melainkan di dalamnya terkandung tempoh kehidupan suatu kaum dan ajal mereka. ‘Isa bin Maryam A.S. berkata sebagai ungkapan kehairanan, “Aku hairan, mereka menyebut nama-nama-Nya dan hidup dengan rezeki-Nya, tetapi mengapa mereka kufur terhadap-Nya?” Huruf alif merupakan huruf pertama daripada nama Allah, huruf lam merupakan kunci kepada nama-Nya Latif (Yang Maha Lembut), dan huruf mim merupakan kunci kepada nama-Nya Majid (Yang Maha Mulia). Huruf alif menunjukkan tanda-tanda kebesaran Allah, huruf lam menunjukkan sifat Latif Allah, dan huruf mim menunjukkan sifat Majdullah. Huruf alif menunjukkan tempoh satu tahun, huruf lam menunjukkan tiga puluh tahun, dan huruf mim menunjukkan empat puluh tahun. (Ini adalah lafaz Ibnu Abu Hatim).

Riwayat yang sama turut disebut oleh Ibnu Jarir. Kemudian Ibnu Jarir mengarahkan dan menyelaraskan pendapat-pendapat tersebut, lalu sampai kepada kesimpulan bahawa sebenarnya tidak terdapat percanggahan antara satu pendapat dengan pendapat yang lain. Semua pendapat tersebut boleh digabungkan dalam satu kesimpulan, iaitu bahawa huruf-huruf tersebut merupakan nama surah, nama bagi sebahagian nama Allah, dan pembuka surah. Setiap huruf menunjukkan suatu nama atau sifat Allah S.W.T., sebagaimana banyak surah Al-Quran dibuka dengan pujian, tasbih, dan pengagungan terhadap nama-Nya. Ibnu Jarir menegaskan bahawa tidak mustahil sebahagian huruf tersebut menunjukkan nama Allah, sebahagian sifat-Nya, dan sebahagian lagi menunjukkan tempoh masa atau selainnya, sebagaimana yang disebut oleh Ar-Rabi‘ bin Anas daripada Abul ‘Aliyah.

Hal ini kerana satu lafaz boleh digunakan untuk menunjukkan beberapa makna, seperti lafaz اُمَّة. Lafaz ini kadangkala bermakna agama, sebagaimana firman Allah:

اِنَّا وَجَدْنَآ اٰبَاۤءَنَا عَلٰٓى اُمَّةٍ

Kadangkala ia bermakna jamaah, sebagaimana dalam firman-Nya:

اِنَّ اِبْرٰهِيْمَ كَانَ اُمَّةً قَانِتًا لِّلّٰهِ حَنِيْفًا

Dan kadangkala ia bermakna tempoh masa, sebagaimana firman-Nya:

وَقَالَ الَّذِيْ نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ اُمَّةٍ

Makna yang dimaksudkan ialah “selepas berlalu beberapa waktu”, menurut pendapat yang paling sahih.

Demikianlah kesimpulan Ibnu Jarir secara terarah. Namun ia berbeza dengan pendapat Abul ‘Aliyah yang menganggap bahawa huruf-huruf tersebut menunjukkan semua makna tersebut secara serentak. Sedangkan lafaz UMMAH dan seumpamanya (lafaz musytarak) dalam Al-Quran ditentukan maknanya berdasarkan konteks ayat. Jika ia difahami dengan semua makna sekali gus apabila diperlukan, maka perkara tersebut masih diperselisihkan dalam kalangan ulama usul, dan perbahasannya tidak termasuk dalam ruang lingkup kitab ini.

Masalah huruf-huruf ini adalah masalah khilaf, dan tidak ada kesepakatan muktamad yang boleh dijadikan sebagai ketentuan hukum.

---